વિશ્વ સંવાદ કેન્દ્ર - સૌરાષ્ટ્ર
આપણા ભવિષ્યનો આપણી આદતો સાથે અતૂટ સંબંધ છે    •    મોહન ભાગવત: 'વિવાદોમાં ફસાઈ જવું એ ભારતનો સ્વભાવ નથી; દેશની પરંપરાએ ભાઈચારો પર ભાર મૂક્યો છે,' RSS વડાએ નાગપુરમાં કહ્યું.    •    રાજકોટમાં દિવ્ય અને ભવ્ય કથા મંડપમાં શ્રી હનુમાન ચાલીસા યુવા કથાનો થયો પ્રારંભ:27 તારીખથી ફરી રેસકોર્સ ગ્રાઉન્ડ બન્યુ સાળંગપુરધામ    •   
સંઘ દર્શન

સંઘ દર્શન

Author: ડૉ. સુરેન્દ્રનાથ તિવારી


પરિચય
ડૉ. સુરેન્દ્રનાથ તિવારી લિખિત પુસ્તક 'સંઘ દર્શન' રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના વિચાર, ઇતિહાસ અને કાર્યશૈલીને તટસ્થતાથી સમજવાનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રયાસ છે. સંઘ વિશે સમાજમાં પ્રવર્તમાન વિવિધ ધારણાઓ અને વિવાદો વચ્ચે, આ પુસ્તક સંઘના મૂળભૂત હેતુઓ અને સંચાલનની પદ્ધતિઓને પ્રસ્તુત કરીને એક દાર્શનિક પરિપ્રેક્ષ્ય (Philosophical Perspective) આપવાનો દાવો કરે છે.
વિષય વસ્તુ અને વિશ્લેષણ
આ પુસ્તકનું કેન્દ્રીય બિંદુ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની 'દર્શન' (Philosophy) ને ઉજાગર કરવાનું છે, માત્ર તેના રાજકીય કે સપાટીય કાર્યોને નહીં. લેખકે સંઘની નીચેની બાબતો પર પ્રકાશ પાડ્યો છે:
રાષ્ટ્રવાદની વિભાવના: પુસ્તક સંઘના રાષ્ટ્રવાદના સિદ્ધાંતને વિગતવાર સમજાવે છે, જે સાંસ્કૃતિક એકતા અને હિન્દુ ધર્મના આધ્યાત્મિક મૂલ્યો પર આધારિત છે.
સંચાલન પદ્ધતિ: લેખક સંઘની અનોખી સંચાલન પ્રણાલી, તેના પાયાના સ્વયંસેવકોના સમર્પણ, અને 'શાખા'ના માધ્યમથી ચાલતી વ્યક્તિ નિર્માણની પ્રક્રિયા પર ઊંડો અભ્યાસ રજૂ કરે છે.
સામાજિક સમરસતા: પુસ્તક એ દર્શાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે કે સંઘનું મુખ્ય લક્ષ્ય સામાજિક સમાનતા અને સમરસતા દ્વારા એક મજબૂત રાષ્ટ્રનું નિર્માણ કરવાનું છે, જેમાં દરેક સમાજના વ્યક્તિનું યોગદાન હોય.
ડૉ. તિવારીએ સંઘના સ્થાપક ડૉ. કેશવ બલિરામ હેડગેવારથી લઈને વર્તમાન સરસંઘચાલક સુધીના નેતૃત્વની ભૂમિકા અને તેમના સિદ્ધાંતોના અવિરત પ્રવાહને સરળ ભાષામાં રજૂ કર્યો છે.
પુસ્તકની વિશેષતાઓ
તટસ્થ દૃષ્ટિકોણ: લેખકે સંઘની આલોચનાઓ અને તેના પ્રતિભાવોને સંતુલિત રીતે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, જેનાથી વાચકને સંઘને સમજવા માટે એક વ્યાપક પ્લેટફોર્મ મળે છે.
ગહન સંશોધન: આ પુસ્તક માત્ર એક માહિતીસભર કૃતિ નથી, પરંતુ લેખકના સંઘના આંતરિક માળખા અને તેના દાર્શનિક આધાર પરના ગહન સંશોધનને દર્શાવે છે.
સરળ પ્રસ્તુતિ: જટિલ વિષયો હોવા છતાં, ડૉ. તિવારીની ભાષા સરળ અને સુગમ છે, જે સામાન્ય વાચકને પણ સંઘના વિચારોને સમજવામાં મદદ કરે છે.
મારું નિષ્કર્ષ
'સંઘ દર્શન' એવા વાચકો માટે એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ કૃતિ છે જેઓ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘને માત્ર રાજકીય કે સપાટીય ઘટનાઓથી ઉપર ઉઠીને, તેના મૂળ વિચાર અને સંસ્કૃતિ સાથેના જોડાણના દૃષ્ટિકોણથી સમજવા માંગે છે. આ પુસ્તક સંઘ વિશેની ગેરસમજો દૂર કરવામાં અને તેના પર એક સ્પષ્ટ ચિત્ર પ્રસ્તુત કરવામાં સફળ રહ્યું છે. જેઓ ભારતીય રાષ્ટ્રવાદ અને સામાજિક સંગઠનોના અધ્યયનમાં રસ ધરાવે છે, તેમના માટે આ એક અનિવાર્ય વાંચન (Must-Read) છે.
પુસ્તક માત્ર સંઘના કાર્યોનો અહેવાલ નથી, પરંતુ તેના 'દર્શનો' (દૃષ્ટિકોણ) નું એક જીવંત ચિત્ર છે.
Back to Reviews

Leave a Comment

Share this review: