January 5, 2026
બરીન્દ્ર કુમાર ઘોષ : ક્રાંતિ, વિચાર અને કલમનો સંયુક્ત સ્વર
ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય આંદોલન માત્ર રાજકીય ઘટનાઓનો ક્રમ નથી; તે વિચાર, સંઘર્ષ અને બલિદાનની અખંડ પરંપરા છે. આ પરંપરામાં બરીન્દ્ર કુમાર ઘોષનું નામ વિશેષ ગૌરવ સાથે ઉચ્ચારાય છે. તેઓ એવા વિરલ વ્યક્તિત્વ હતા જેમણે ક્રાંતિને માત્ર હથિયાર સુધી સીમિત રાખી નહોતી, પરંતુ વિચાર અને કલમ દ્વારા તેને જનચેતનાનો સ્વર આપ્યો.
૫ જાન્યુઆરી, ૧૮૮૦ના રોજ જન્મેલા બરીન્દ્ર કુમાર ઘોષ રાષ્ટ્રપ્રેમની સંસ્કારભૂમિમાં પલળી ઊગેલા યુવા હતા. તેમના વિચારોમાં તીવ્રતા હતી, પરંતુ તે અંધ ઉગ્રતા નહીં — તે જાગૃત, દિશાસૂચક અને રાષ્ટ્રહિતને કેન્દ્રમાં રાખનારી તીવ્રતા હતી. બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય સામે લડવાની તેમની દૃષ્ટિ માત્ર વિરોધાત્મક નહોતી, પરંતુ સ્વાભિમાન અને સ્વતંત્રતાની ભાવનાથી પ્રેરિત હતી.
ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડાઈને તેમણે યુવાનોમાં આત્મબલ અને સાહસનું સિંચન કર્યું. અલીપુર બોમ્બ કેસમાં તેમની સંડોવણી અને ત્યારબાદ ભોગવેલી કઠોર કેદ એ સાબિત કરે છે કે તેમના વિચારો માત્ર શબ્દો સુધી સીમિત નહોતા — તે જીવનના ત્યાગ સુધી વિસ્તરેલા હતા. જેલજીવનમાં પણ તેમનો વિચાર અડગ રહ્યો; સંઘર્ષે તેમને તોડ્યા નહીં, પરંતુ વધુ પરિપક્વ બનાવ્યા.
જેલમાંથી મુક્ત થયા પછી બરીન્દ્ર કુમાર ઘોષે પત્રકારત્વને પોતાની મુખ્ય સાધના બનાવી. તેમની કલમમાં ભય નહોતો અને ભાષામાં સમર્પણ હતું. તેઓ માનતા હતા કે સ્વતંત્રતાની લડતમાં વિચારજાગૃતિ સૌથી મોટું શસ્ત્ર છે. તેથી તેમના લેખો માત્ર સમાચાર નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રચેતનાને ઝંઝોડનારા વિચારલેખ હતા.
બરીન્દ્ર કુમાર ઘોષનું જીવન આપણને એ શીખવે છે કે સાચો ક્રાંતિકારી તે છે, જે સમયની નબઝ ઓળખે, વિચારને દિશા આપે અને જરૂર પડે ત્યારે બલિદાન માટે તૈયાર રહે. તેઓ કલમ અને ક્રાંતિ વચ્ચેનું અંતર પૂરુ કરનાર વ્યક્તિત્વ હતા.
આજે તેમના જન્મદિને તેમને સ્મરીએ ત્યારે એટલું જ કહેવું પૂરતું છે કે બરીન્દ્ર કુમાર ઘોષ સ્વાતંત્ર્ય આંદોલનની એવી જ્યોત હતા, જેમની રોશની વિચારના માર્ગે આગળ વધતી આજે પણ ભારતના ચેતન મનને પ્રકાશિત કરે છે.
