'…और यह जीवन समर्पित' — રાજસ્થાનના 24 પ્રચારકોના તપસ્વી જીવનનું સાક્ષી પુસ્તક

"…और यह जीवन समर्पित" પુસ્તક રાજસ્થાનમાં કાર્યરત 24 RSS પ્રચારકોની જીવનકથાઓનું સંકલન છે, જેમણે "ઇદમ રાષ્ટ્રાય, ઇદમ ના મમ" મંત્ર સાથે રાષ્ટ્રીય બલિદાનની જ્યોતમાં પોતાના જીવનનો દરેક ભાગ સમર્પિત કર્યો હતો, રાષ્ટ્રીય બલિદાનની અગ્નિમાં સમિધા (બળતણ) બન્યા હતા. તપસ્વી યજ્ઞ કલાકારોની જેમ, તેઓએ રાષ્ટ્રની સ્થિતિનું અવલોકન કર્યું અને દિશા આપવા માટે પ્રસાદ બન્યા. કુશળ વિદ્યાર્થીઓની જેમ, તેઓએ સમાજમાંથી રાષ્ટ્રનિર્માણ માટે યોગ્ય સમિધા (બળતણ) એકત્રિત કરી અને તેને પોતાને અર્પણ તરીકે અર્પણ કર્યું. એક આશ્રિત દેશમાં, બહારના અને પોતાના બંને તરફથી અસંખ્ય વિરોધ વચ્ચે, બલિદાન માટે યોગ્ય સામગ્રી ભેગી કરવી સરળ નહોતી. "તન સમર્પિત, મન સમર્પિત, ઔર યે જીવન સમર્પિત" ફક્ત ગાવા માટે ગવાતું ન હતું; તે જીવતું હતું. તેને જીવનનું સાધન બનાવ્યા પછી, તેઓ અંતની ચિંતા કરતા ન હતા. તેમને દ્રઢ વિશ્વાસ હતો કે "જો આપણે હોડી ચલાવતા રહીશું, તો ગંતવ્ય આવશે, તે આવશે."

૧૯૪૧ માં, શ્રી ગુરુજીએ વિશ્વનાથ લિમયેને રાજસ્થાનમાં સંઘ કાર્ય સ્થાપિત કરવા અને વિસ્તૃત કરવા મોકલ્યા. તેમના પહેલા, ૧૯૪૦ માં, બચ્ચરાજ વ્યાસે દિડવાણામાં એક શાખા સ્થાપી હતી. ૧૯૪૨ માં, જ્યારે બચ્ચરાજ વ્યાસ તેમના કાર્યનો વિસ્તાર કરવા માટે રાજસ્થાન આવ્યા, ત્યારે ત્યાં એકમાત્ર પ્રચારક વિશ્વનાથ લિમયે હતા. લિમયેએ જ અજમેરમાં સંઘની ઔપચારિક શાખા શરૂ કરી હતી. લિમયેના પ્રયાસોથી અજમેરની 'ચંદ્રકુંડ શાખા' શરૂ થઈ હતી અને તે રાજસ્થાનની પ્રથમ ઔપચારિક શાખા બની હતી. રાજસ્થાનના ભૂતપૂર્વ ક્ષેત્ર પ્રચારક કિશન ભૈયા, આ શાખાના સ્વયંસેવક હતા.

આ પુસ્તકમાં ૨૪ પ્રચારકોનો સમાવેશ થાય છે જેમના વિશે અમે લખ્યું છે. તેઓ છે – 1. વિશ્વનાથ જી લિમયે, 2. બ્રહ્મદેવ જી, 3. સોહન સિંહ જી, 4. કૃષ્ણચંદ્ર જી ભાર્ગવ જી, 5. લક્ષ્મણ સિંહ જી શેખાવત જી, 6. જયદેવ જી પાઠક જી, 7. ભાઉ ઠાકુરદાસ જી ટંડન જી, અંડર સિંઘજી, 8. અંડર સિંહજી, 8. જી, 10. ભંવરસિંહ જી શેખાવત જી, 11. સૂર્યપ્રકાશ જી, 12. ધનપ્રકાશ જી ત્યાગી, 13. નર્મોહન જી, 14. ગોપીચંદ જી અરોરા જી, 15. જ્યોતિસ્વરૂપ જી, 16. મોહન જી જોષી, 1. મનહર, 1. મનહર, 1. જી, 19. રાજારામ જી યાદવ, 20. મધુસુદન જી, 21. અનિલ જી પરીક, 22. સત્યનારાયણ જી, 23. પ્રદ્યુમ્ન કુમાર જી, 24. સુરેન્દ્ર સિંહ જી. આ સમર્પિત મિશનરીઓએ દૈનિક શાખા કાર્યને મજબૂત અને વિસ્તૃત કર્યું, સાથે સાથે અનેક પ્રસંગોપાત કાર્યો પણ કર્યા.

રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ શિસ્ત, સારા ચારિત્ર્ય, કરકસર, નિશ્ચય, સહનશીલતા, સમાધાનકારી સ્વભાવ, આધ્યાત્મિક ભક્તિ, વક્તૃત્વ, ખંત, સર્વવ્યાપી, સર્વવ્યાપી, રાષ્ટ્રીય ભક્તિ, ધ્યેયલક્ષી પ્રતિબદ્ધતા, અલગતા, સંપૂર્ણ સમર્પણ, સમયપાલન, સર્જનાત્મકતા, કલા પ્રત્યે પ્રેમ, સંગઠનાત્મક કુશળતા, ખ્યાતિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું, અસંતુષ્ટતા, વ્યક્તિત્વ વિકાસ, સરળતા, શુદ્ધતા, દાન, સતત મુસાફરી, કાર્યકરોનું એકત્રીકરણ, જાહેર અભિપ્રાયનું શુદ્ધિકરણ, કષ્ટ સહનશીલતા, રાષ્ટ્રીય હિત માટે સંઘર્ષ અને વિવિધ પ્રકારના દુઃખ વચ્ચે સંઘ કાર્યને દૈવી કાર્ય માનીને પ્રતિબદ્ધ રહેવાની ક્ષમતા જેવા ગુણો માટે જાણીતું છે.

આ પુસ્તકમાં જે 24 મિશનરીઓની જીવનકથાઓ રજૂ કરવામાં આવી છે તેમણે આ વાતને મૂર્ત રીતે દર્શાવી. શારીરિક અભ્યાસ અને આધ્યાત્મિક અભ્યાસનું દુર્લભ સંયોજન સંઘના પ્રચારકોમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. આ પ્રચારકો તેમના અભ્યાસમાં તેજસ્વી હતા. એક સમયે જ્યારે ભારતમાં સાક્ષરતા માત્ર 10 ટકા હતી, ત્યારે તેઓ સ્નાતક અને અનુસ્નાતક હતા. ઘણા પ્રચારકો સમૃદ્ધ પરિવારોમાંથી આવતા હતા. ઘણાએ ઉચ્ચ પગારવાળી નોકરીઓ છોડીને પ્રચારક બન્યા. તેમના તાવીજ વ્યક્તિત્વે લોખંડને સોનામાં, ચંદનને ચંદનને ચંદનમાં, દીવાઓમાંથી પ્રગટાવેલા દીવાઓ અને નદીઓ ગંગામાં ભળીને ગંગા નદી બનાવી. આ પુસ્તક સંઘના કાર્યને સમજવા, સમજવા અને સમજાવવા માટે, ખાસ કરીને રાજસ્થાનમાં, તેમજ તે દિશામાં સીધા જોડાવા અને દૃઢ નિશ્ચય સાથે આગળ વધવા માટે જરૂરી છે. તે સંઘના વરિષ્ઠ, અનુભવી અને સમર્પિત સ્વયંસેવકો દ્વારા લખવામાં આવ્યું છે.

પુસ્તકનું "શુભેચ્છાઓ સંદેશ" આદરણીય સરસંઘચાલક મોહન ભાગવત દ્વારા લખવામાં આવ્યું છે. પ્રસ્તાવના ઉત્તર-પશ્ચિમ ક્ષેત્ર (રાજસ્થાન) ના પ્રાદેશિક પ્રચારક નિંબારામ જી દ્વારા છે. પુસ્તકના સંપાદકો, ભગીરથ ચૌધરી અને બ્રજમોહન રામદેવે ખૂબ મહેનતથી સામગ્રીનું સંકલન કર્યું છે અને તેનું કાળજીપૂર્વક સંપાદન કર્યું છે. જ્ઞાન ગંગા પ્રકાશન, જયપુર, આ સુંદર પ્રકાશન માટે અભિનંદનને પાત્ર છે.

...અને આ જીવન મને સમર્પિત છે

સંપાદકો: ભગીરથ ચૌધરી, બ્રજમોહન રામદેવ

કિંમત: ₹350

પૃષ્ઠો: 360

પ્રકાશક: જ્ઞાન ગંગા પ્રકાશન, ન્યુ કોલોની, જયપુર (રાજસ્થાન)

સમીક્ષક: પ્રો.નંદ કિશોર પાંડે

(વાઈસ ચાન્સેલર, હરિદેવ જોશી યુનિવર્સિટી ઓફ જર્નાલિઝમ એન્ડ માસ કોમ્યુનિકેશન, જયપુર)