કોલકાતા વ્યાખ્યાન શ્રેણી - સંઘ યાત્રાના 100 વર્ષ, 'ન્યૂ હોરાઇઝન્સ'
તારીખ - 21 ડિસેમ્બર, 2025, પ્રથમ સત્ર
સંઘના શતાબ્દી વર્ષ નિમિત્તે કોલકાતામાં આયોજિત એક દિવસીય વ્યાખ્યાન શ્રેણીના પ્રથમ સત્રમાં સરસંઘચાલક ડૉ. મોહન ભાગવતના ભાષણના મુખ્ય મુદ્દાઓ:
સંઘના સ્વયંસેવકો પરેડનું આયોજન કરે છે; તેની તુલના અર્ધલશ્કરી દળ સાથે કરવી ખોટી હશે. સંઘના સ્વયંસેવકો દેશ અને દુનિયાભરમાં સેવા કાર્ય કરે છે, તેથી સંઘને ફક્ત સેવા સંગઠન કહેવું અયોગ્ય રહેશે. સંઘના ઘણા કાર્યકરો રાજકીય પક્ષોમાં પણ કામ કરે છે, તેથી સંઘ એક રાજકીય સંગઠન છે તેવું સૂચવવું ખોટું હશે.
સંઘનો કોઈ દુશ્મન નથી, પરંતુ જેમના સ્વાર્થી હિત સંઘના વિકાસથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે તેઓ તેનો વિરોધ કરે છે અને જુઠ્ઠાણા ફેલાવે છે.
અમારો પ્રયાસ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે સંઘ વિશે લોકોના મંતવ્યો તથ્યો પર આધારિત હોય, તૃતીય પક્ષો દ્વારા ફેલાવવામાં આવતી ખોટી વાતો પર નહીં.
સંઘની સ્થાપના સમગ્ર વિશ્વમાં ભારતને મહિમા આપવા માટે કરવામાં આવી હતી. તેની રચના એવી રીતે કરવામાં આવી હતી કે ભારતનો સમાજ, જે વિશ્વ નેતા બનવાનું નક્કી છે, તે સ્તર સુધી પહોંચી શકે.
સંઘની સ્થાપના કોઈ રાજકીય હેતુ માટે કરવામાં આવી ન હતી, કે તે કોઈ ચોક્કસ પરિસ્થિતિના પ્રતિભાવમાં શરૂ કરવામાં આવી ન હતી. સંઘની સ્થાપના ફક્ત હિન્દુ સમાજના સંગઠન માટે કરવામાં આવી હતી.
આપણા દેશના કુશળ યોદ્ધાઓ, શાસકો અને બુદ્ધિમત્તા હોવા છતાં, મુઠ્ઠીભર અંગ્રેજો આપણા પર કેવી રીતે શાસન કરી શક્યા તે ચિંતાનો વિષય હતો. 1857ની ક્રાંતિની નિષ્ફળતાએ આ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો.
આપણી સંસ્કૃતિમાં સહજ એકતાનો વિચાર પ્રચલિત રહ્યો છે.
સંઘના સ્થાપક ડૉ. હેડગેવારના જીવનનો દેશની સેવા કરવા સિવાય બીજો કોઈ હેતુ નહોતો.
ડૉ. હેડગેવારના માતાપિતાનું મૃત્યુ એક જ દિવસે, એક કલાકના અંતરે થયું હતું. ડૉ. હેડગેવાર તે સમયે માત્ર 11 વર્ષના હતા. તેમના માતાપિતા પ્લેગના દર્દીઓની સંભાળ રાખતા હતા અને તેના કારણે મૃત્યુ પામ્યા હતા. તેમના મૃત્યુ પછી, ડૉ. હેડગેવાર અત્યંત ગરીબીમાં રહેતા હતા. પરંતુ તેઓ તેજસ્વી હતા અને હંમેશા તેમના વર્ગમાં ટોચ પર રહ્યા.
ડૉ. હેડગેવારે ક્યારેય વંદે માતરમનું ખોટું અવતરણ કરવાનું સ્વપ્ન પણ જોયું ન હોત.
ડૉ. હેડગેવારને કોલકાતાની નેશનલ મેડિકલ કોલેજમાં ડૉક્ટર બનવા માટે મોકલવામાં આવ્યા ન હતા. તેમનું કામ અનુશીલન સમિતિનો સંપર્ક કરવાનું અને પશ્ચિમ ભારતમાં ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ શરૂ કરવાનું હતું.
ડૉ. હેડગેવારે દેશ માટે કામ કર્યું ન હતું, લગ્ન કર્યા ન હતા અને અસહકાર ચળવળ દરમિયાન ગામડે ગામડે ગયા ન હતા, અને તેથી તેમના પર રાજદ્રોહનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
ડૉ. હેડગેવારે ક્યારેય બ્રિટિશ શાસન સ્વીકાર્યું નહીં અને ન્યાયાધીશને કહ્યું કે સ્વતંત્રતા આપણો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે.
ડૉ. હેડગેવાર વારંવાર સ્વતંત્રતા ચળવળના નેતાઓ અને ક્રાંતિકારીઓ સાથે ચર્ચા કરતા હતા.
બ્રિટિશરો આપણને ગુલામ બનાવનારા પહેલા નહોતા. તેમના પહેલાં ઇસ્લામ આવ્યા, તેમના પહેલાં શક આવ્યા, તેમના પહેલાં કુશાણો આવ્યા, તેમના પહેલાં સિકંદર અને હુણો આવ્યા.
જો સમાજ શિસ્ત પર અને સ્વાર્થ અને ભેદભાવ વિના બંધાયેલો હોય, તો એક ગુણ ઉભરી આવશે.
દસ વર્ષના ચિંતન પછી, ડૉ. હેડગેવારે 1925માં વિજયાદશમીના દિવસે સંઘની સ્થાપના કરી.
સંઘનો હેતુ કોઈનો નાશ કરવાનો નથી.
સંઘનો જન્મ ડૉ. હેડગેવારની વેદના અને દેશની દુર્દશામાંથી થયો હતો. તેથી, તેમનો ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર હિન્દુ સમાજને સંગઠિત કરવાનો હતો.
સંઘની કાર્યપદ્ધતિ વ્યક્તિગત વિકાસ દ્વારા કાર્યકર્તાઓનું રાષ્ટ્રવ્યાપી સંગઠન બનાવીને સામાજિક જીવનમાં પરિવર્તન લાવવાનું છે.
સંઘનું લક્ષ્ય સમગ્ર હિન્દુ સમાજને સંગઠિત કરવાનું છે, કોઈનો વિરોધ કરવાનો નથી.
આ દેશ માટે જવાબદાર સમાજ હિન્દુ સમાજ છે.
અંગ્રેજોના આગમન પછી આપણે એક રાષ્ટ્ર બન્યા તે ખ્યાલ એક ગેરસમજ છે. ભારત અનાદિ કાળથી અસ્તિત્વમાં છે.
ફક્ત ભારતના લોકો જ વિશ્વની બધી વિવિધતાને સ્વીકારે છે અને તેનો આદર કરે છે. આ આ દેશની વિશેષતા છે.
હિન્દુ ધર્મ એ કોઈ એક પૂજા પદ્ધતિ કે એક જ ખોરાકનું નામ નથી. હિન્દુ ધર્મ કોઈ ધર્મ કે સંપ્રદાય નથી. હિન્દુ ધર્મ એક પ્રકૃતિનું નામ છે. ભારતમાં જે કોઈ પણ વ્યક્તિ આ પ્રકૃતિમાં માને છે તે હિન્દુ છે. આપણે આપણા દેશને કારણે આ રીતે બન્યા છીએ; તેથી, આ એક હિન્દુ દેશ છે.
હિન્દુઓ સર્વસમાવેશક છે અને સૌના કલ્યાણમાં માને છે.
હિન્દુ એક નામ નથી પણ એક વિશેષણ છે. ભલે તેમનો ધર્મ હોય કે ભાષા સ્વદેશી હોય કે વિદેશી, આ સંસ્કૃતિ અને માતૃભૂમિમાં માનનાર કોઈપણ હિન્દુ છે.
આપણી વિવિધતા આ એકતામાંથી ઉદ્ભવે છે. વિવિધતા એનો શોભા છે.
વિજ્ઞાનીઓ એમ પણ માને છે કે ભારત-ઈરાની ઉચ્ચપ્રદેશ પર રહેતા લોકો 40,000 વર્ષથી સમાન ડીએનએ ધરાવે છે.
ભારતમાં દરેક વ્યક્તિ હિન્દુ છે. ભારતમાં રહેતા લોકો આ અર્થમાં હિન્દુ છે - કેટલાક ગર્વથી પોતાને હિન્દુ જાહેર કરે છે. કેટલાક કહે છે કે એવું કહેવાની જરૂર નથી, કેટલાક બબડાટ કરે છે, અને કેટલાક ભૂલી ગયા છે કે તેઓ હિન્દુ હતા.
સમગ્ર હિન્દુ સમાજને સંગઠિત કરવાની સંઘની પદ્ધતિ અનોખી અને અનોખી છે.
એક કલાક માટે બધું ભૂલીને દેશ વિશે વિચારવું એ સંઘની શાખા છે.
અમારો ઉદ્દેશ્ય સમાજને સંગઠિત કરવાનો છે, સમાજમાં અસરકારક સંગઠન સ્થાપિત કરવાનો નથી.
અમે સારા અને નિઃસ્વાર્થ ઇરાદા સાથે કરવામાં આવતા તમામ કાર્યોમાં સહકાર આપીએ છીએ.
સંઘ દ્વારા તાલીમ પામેલા સ્વયંસેવકો સમાજના દરેક ક્ષેત્રમાં કાર્યરત છે. સંઘ દરેકને સારા કાર્ય કરવામાં સમર્થન આપે છે. #RSS100Years
#શતાબ્દી_સંમેલન
