February 12, 2026
જન્મ: ૧૨ ફેબ્રુઆરી, ૧૮૨૪
જન્મસ્થળ: ટંકારા, જિલ્લા મોરબી, ગુજરાત
મૂળ નામ: મુળશંકર તિવારી
મૃત્યુ: ૩૦ ઑક્ટોબર, ૧૮૮૩
સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતીજી આર્ય સમાજના સ્થાપક, મહાન સમાજ સુધારક, વિદ્વાન સંન્યાસી અને વેદોના પ્રખર ઉપાસક હતા. તેમનું મૂળ નામ મુળશંકર હતું. બાળપણથી જ તેઓ ધાર્મિક વૃત્તિ ધરાવતા અને સત્યની શોધમાં રહેલા હતા. સમાજમાં ચાલતી અંધશ્રદ્ધા, મૂર્તિપૂજા, અસમાજિક પ્રથાઓ અને અસમાનતા સામે તેમણે જાગૃતિ ફેલાવી.
સ્વામી દયાનંદજીનો મુખ્ય સંદેશ હતો – “વેદો તરફ પાછા ફરો” (Back to the Vedas). તેઓ માનતા હતા કે વેદોમાં જ સત્ય જ્ઞાન સમાયેલું છે. ૧૮૭૫માં તેમણે મુંબઈમાં આર્ય સમાજની સ્થાપના કરી. આ સંસ્થાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ સમાજ સુધારણા, શિક્ષણનો પ્રચાર, સ્ત્રી-પુરુષ સમાનતા અને રાષ્ટ્રભાવનાનું સંવર્ધન કરવો હતો.
આર્ય સમાજના મુખ્ય કાર્ય
સમાજમાંથી અંધશ્રદ્ધા અને કુપ્રથાઓ દૂર કરવાનો પ્રયત્ન.
બાળવિવાહ, જાતિભેદ અને અસ્પૃશ્યતા સામે સશક્ત અવાજ ઉઠાવ્યો.
સ્ત્રી શિક્ષણ અને સ્ત્રી સશક્તિકરણ માટે કાર્ય કર્યું.
ગુરુકુલ શિક્ષણ પદ્ધતિનો પ્રચાર કર્યો.
શૂદ્ધિ આંદોલન દ્વારા લોકોમાં ધાર્મિક જાગૃતિ ફેલાવી.
રાષ્ટ્રીય ચેતના અને સ્વરાજ્યની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપ્યું.
સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતીજીનું ગ્રંથ “સત્યાર્થ પ્રકાશ” ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે, જેમાં તેમણે સમાજ અને ધર્મ વિષયક પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા છે.
ભારત માટેનું યોગદાન
સ્વામી દયાનંદજીના વિચારો અને આર્ય સમાજના કાર્યથી ભારતીય સમાજમાં નવી ચેતના ફેલાઈ. શિક્ષણ ક્ષેત્રે અનેક ગુરુકુલ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સ્થાપવામાં આવી. સ્વતંત્રતા આંદોલન દરમિયાન પણ આર્ય સમાજના કાર્યકર્તાઓએ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું. રાષ્ટ્રપ્રેમ, સ્વાભિમાન અને સામાજિક સમાનતાની ભાવનાને મજબૂત બનાવવામાં તેમની ભૂમિકા અવિસ્મરણીય છે.
સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતીજીની જન્મજયંતિએ આપણે સત્ય, સંસ્કાર અને સમાજસેવાના માર્ગ પર ચાલવાનો સંકલ્પ કરીએ. તેમનું જીવન આપણને સત્ય માટે નિડર બની લડવાની અને સમાજમાં સકારાત્મક પરિવર્તન લાવવાની પ્રેરણા આપે છે.
