ગુજરાતી બાળસાહિત્યને અવિસ્મરણીય પાત્રો અને સમૃદ્ધ સાહિત્યની અમૂલ્ય ભેટ આપનાર પ્રખર બાળસાહિત્યકાર જીવરામ જોષીની આજે જન્મજયંતિ નિમિત્તે સમગ્ર ગુજરાતમાં તેમનું સ્મરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
તા. ૬ જુલાઈ, ૧૯૨૫ના રોજ અમરેલી જિલ્લાના બાબરા તાલુકાના ગરણી ગામે ભવાનીશંકર જોષી અને સંતોકબાના પરિવારમાં તેમનો જન્મ થયો હતો. બાળપણમાં જ પિતાની છત્રછાયા ગુમાવ્યા બાદ તેમણે અમદાવાદમાં પ્રાથમિક શિક્ષણ મેળવ્યું. જીવનનિર્વાહ માટે વિવિધ કાર્યો કરતાં કરતાં તેમણે કાશીમાં હિન્દી, સંસ્કૃત અને અંગ્રેજીનો અભ્યાસ કર્યો તેમજ સ્વાતંત્ર્ય આંદોલનમાં પણ સક્રિય ભાગ લીધો હતો.
ગુજરાત પરત ફર્યા બાદ તેમણે પોતાનું સમગ્ર જીવન બાળસાહિત્યના સર્જનને સમર્પિત કર્યું. વર્ષ ૧૯૩૫થી શરૂ થયેલી તેમની સર્જનયાત્રા વર્ષ ૨૦૦૪ સુધી અવિરત ચાલી હતી. લગભગ સાત દાયકાના સર્જનકાળ દરમિયાન તેમણે ૨૫૦થી વધુ પુસ્તકોની રચના કરીને ગુજરાતી બાળસાહિત્યને સમૃદ્ધ બનાવ્યું.
જીવરામ જોષીએ 'મિયાં ફૂસકી', 'તભા ભટ્ટ', 'છકો-મકો', 'છેલ-છબો', 'અડુકિયો-દડુકિયો', 'ગપ્પીદાસ' અને 'રંગલો' જેવા અજરામર પાત્રોનું સર્જન કર્યું, જે આજે પણ બાળકો તેમજ વાચકોમાં લોકપ્રિય છે. તેમના સાહિત્ય દ્વારા શિક્ષણ, સંસ્કાર, સંસ્કૃતિ, હાસ્ય અને માનવીય મૂલ્યોનો સરળ અને રસપ્રદ રીતે પ્રસાર થયો હતો.
'મિયાં ફૂસકી' અને 'તભા ભટ્ટ' જેવા પાત્રો દ્વારા તેમણે સામાજિક સમરસતા, કોમી એકતા અને માનવતાનો સંદેશ પણ આપ્યો હતો. ઉપરાંત 'પ્રેરક પ્રસંગાવલિ', 'બોધમાળા', 'વીર હનુમાન', 'રાણી ચતુરા', 'રાજા વિક્રમ', 'ગલુ જાદુગર' અને અનેક બાળવાર્તાઓ દ્વારા તેમણે બાળવાચકોમાં વાંચન પ્રત્યેનો રસ વિકસાવ્યો હતો.
તેઓ 'ગુજરાત સમાચાર'માં પ્રકાશિત થતી બાળસાહિત્યની લોકપ્રિય કૉલમ **'બાળતરંગ'**ના પ્રારંભિક લેખક રહ્યા હતા. ઉપરાંત ગુજરાતી ભાષાના પ્રથમ બાળસાપ્તાહિક 'ઝગમગ' ના આદ્ય સંપાદક તરીકે પણ તેમણે મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું. તેમના સર્જનો પરથી અનેક નાટકો, ટેલિવિઝન ધારાવાહિકો અને ગુજરાતી ફિલ્મોનું પણ નિર્માણ થયું છે.
ગુજરાતી બાળસાહિત્યના વિકાસમાં તેમના અદ્વિતીય યોગદાનને કારણે જીવરામ જોષીને 'ગુજરાતી બાળસાહિત્યના ભીષ્મ પિતામહ' તરીકે સન્માનપૂર્વક ઓળખવામાં આવે છે. તેમની જન્મજયંતિ નિમિત્તે સાહિત્યપ્રેમીઓ, શિક્ષકો અને વાચકો દ્વારા તેમને ભાવપૂર્ણ શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવામાં આવી રહી છે.
